War On Cash

Een aantal maanden geleden verbleef ik in een offbeat hotel in Amsterdam. Het hotel brouwde z’n eigen bier, maar we mochten niet contant betalen. In plaats daarvan moesten we betalen met een VISA betaalkaart zodat mijn bank in de UK 4 euro kan overmaken naar de Nederlandse bank van het hotel via het internationale bancaire betaalsysteem.

Ik was op stap met Ben Hayes, een civil liberties campaigner. We waren beide geïrriteerd door het geen-contant-geld-beleid. Het personeel dacht dat we ons aan het ergeren waren aan de extra transactiekosten die VISA rekent, maar dat was het niet. Onze zorgen gingen intuïtief uit naar een mogelijke toekomstige samenleving waar we +iedere+ economische handeling zouden moeten rapporteren aan een bank en wat voor effect dat zou hebben op gemarginaliseerde groepen in de samenleving.

Cashloze samenleving

Een ‘cashloze samenleving’ is een eufemisme voor een ‘vraag-je-bank-toestemming-om-te-betalen-samenleving’. Er vindt geen directe transactie tussen mij en het hotel plaats. Nee, in plaats daarvan wordt het een beetje: “ik laat mijn mensen (bank) contact opnemen met jouw mensen (nog een bank)”. Een aantal tussenpersonen sturen elkaar berichten om een transactie tussen mijn bank en die van het hotel te bewerkstelligen. Dat klinkt als een gemakkelijke optie maar in een cashloze samenleving zou dat de enige optie zijn. Je hebt geen keuze behalve je te onderwerpen aan de geautomatiseerde bureaucratie van de tussenpersonen. Op die manier geef je ze niet alleen veel macht, ze krijgen ook een hele berg data over de kleinste details van je economische handel en wandel.

Onze zorgen zijn niet populair. De War on Cash is begonnen zonder een formele verklaring. Vertegenwoordigers van digitale betalingssystemen gebruiken deze technologie-vriendelijke tijden om de “Death of Cash” te proclameren. Zweden loopt voorop om deze cashloze samenleving te realiseren, maar ook de UK gaat hard die kant op. In London kun je sinds 2014 niet meer met contant geld in de bus betalen. Je kunt wel wireless betalen met een VISA of Mastercard.

Iedere contante betaling die je doet is een betaling waar de credit-card bedrijven geen ‘fee’ voor krijgen. Voor deze bedrijven is het zaak contant geld te laten lijken als overtollig, afwijkend en zelfs crimineel. Zo lanceerde VISA in 2016 hun “Cashfree and Proud”-campagne. Kaarthouders kregen te horen dat: “they can make a Visa contactless payment with confidence” en “feel liberated from the need to carry cash”.

Het bedrijf liet via een perbericht weten dat deze campagne de nieuwste stap is in de lange termijn strategie van VISA “to make cash ‘peculiar’ by 2020”.

Dat is helder. Een georganiseerde strategie die ervoor moet zorgen dat we ons ongemakkelijk gaan voelen over contant geld. Propaganda is een belangrijk wapen tijdens een oorlog, en alle partijen presenteren zichzelf als bevrijders. VISA komt een beetje over als een paternalistische commandant die ons – als kleine kinderen die net leren lopen – komt verzekeren dat we ons een stuk beter voelen als we ons bevrijden van die enorme last en afhankelijkheid van contant geld. VISA’s technologie biedt vrijheid zonder afhankelijkheid of gevaar.

VISA kan rekenen op de steun van andere propagandisten. In 2014 werd “Penny for London” opgericht. Een onzelfzuchtige groep opgezet door het stadsbestuur van London. Onder het mom van “liefdadigheid” probeerde men reizigers op de London Underground te laten switchen naar contactloze chipkaarten. PayPal plakte de hele stad vol billboards met teksten als: “New money doesn’t need a wallet” en een leuk reclamefilmpje wat claimde: “New money isn’t paper, it’s progress”. Er zijn meer van dergelijke campagnes, zoals bijvoorbeeld: No Cash Day, gesponsord door American Express. Men probeert een anti contant geld stemming te bevorderen door uit te leggen dat biljetten papier zijn en dus slecht voor het milieu. Men hamert ook veel op het feit dat criminelen contant geld gebruiken en dat al dit contante geld gebruikt wordt in een criminele schaduw-economie van zwart geld. Het is niet veilig en… cash bevordert belastingontduiking.

De Dood van contant geld betekent de geboorte van iets anders.

Al deze argumenten hebben noemenswaardige tekortkomingen. Criminelen maken gebruik van allerlei goederen die wij ook gebruiken – zoals auto’s bijvoorbeeld – en misdaadbestrijding mag onze sociale, burgerlijke vrijheden natuurlijk niet in de weg staan. Een “schaduw-economie” is een neerbuigende term die de elite gebruikt om de economische activiteiten van mensen te beschrijven die men niet kent en waar men niets om geeft. En wat betreft “veiligheid”? De schade die je oploopt als iemand je portemonnee steelt is niets in vergelijking met de schade die je oploopt als iemand je bankrekening hackt/kraakt. En als je echt iets geeft om belastingontduiking? Begin dan met de massale belastingontduiking door grote bedrijven, die al jaren netjes via onze formele bankensector loopt.

Een vreemd aspect aan deze “oorlog” is dat slechts 1 kamp aan het vechten is. Er zijn weinig kampioenen in de media te vinden die contant geld willen verdedigen. Contant geld is een soort vergeten, stoffig nutsbedrijf, terwijl digitale platforms gerund worden door grote moderne bedrijven met voldoende motivatie en geld om de media te overspoelen met hun boodschappen. Als men strijd voert in deze oorlog, dan is hun doelwit ons culturele geloof in contant geld en ons geloof dat contant geld een publiek recht is.

De overheid in de UK is niet van plan dat recht te waarborgen en behoort duidelijk in het kamp van de betaalverkeer industrie. Hun positie wordt opgesomd door Kenneth Rogoff in zijn nieuwe boek The Curse of Cash. Hij stelt dat – buiten de misdaad en belastingontduiking voorzien – contant geld de grote banken ervan weerhoudt om negatieve rente-koersen in te voeren. Als er helemaal geen contant geld meer is moet iedereen z’n geld “op” de bank zetten in de vorm van digitale deposito’s. Tijdens een recessie zouden centrale banken met negatieve rente onze spaargelden dan als het ware “belasten”. Op die manier zouden we ‘geinspireerd’ raken om geld uit te geven en niet op te potten.

De consensus onder economische en politieke elites is dat we echt deze richting uit moeten maar om die consensus onder de bevolking te fabriceren is een druppelende erosie van onze weerstand nodig. Onze ‘hearts and minds’ moeten overtuigd worden van het feit dat deze verandering vooruitgang betekent en onvermijdelijk is.

Iedereen die in deze context contant geld verdedigt zal worden afgeschilderd als anti-vooruitgang, reactionair en nostalgisch Luddiet. We moeten contant geld dan ook niet verdedigen. We moeten uitleggen dat de “Dood” van contant geld de geboorte van iets anders betekent. We voeren een veel bredere strijd: we willen alternatieven behouden voor onze steeds maar groeiende digitale wereld.

Om dit conflict goed te begrijpen moeten we een stap terug nemen.

Monetaire transacties

Een monetaire transactie betekent dat specifieke goederen of diensten worden geleverd in ruil voor biljetten die toegang geven tot meer algemene goederen en/of diensten. Ik krijg een glas bier in ruil voor geld zodat de barman met dat geld ’s morgens sigaretten kan halen.

Je kunt dit echter op twee manieren implementeren.

De eerste manier is om dat “geld” een fysieke vorm te geven. In dit scenario betekent “rijk worden” dat fysieke geld te vergaren en te bewaren. “Een betaling doen” betekent dat fysieke geld overhandigen en afstaan. Geld is een zogenaamd toonder-instrument. Dat betekent dat niemand hoeft te weten wie je bent. Je “toont” het geld en niemand weet wie de eigenaar is van dat geld. Iedere toonder is goed.

Dit is je portemonnee met geld erin. Dit is contant geld.

Je kunt ook een boekhouding bijhouden. Iemand zet een database op en alloceert daar ruimte voor verschillende mensen. Hier houden we dan bij wie “geld” heeft. Dit geld heeft geen fysieke vorm, we houden het alleen bij als digitale objecten, als data. Dit geld, deze data, kunnen we dan vervolgens verplaatsen door de database aan te passen, door jouw “geld” te wijzigen. Degene die de boekhouding doet houdt een rekening bij met de hoeveelheid “geld” (data) die bij jou hoort. In dit systeem betekent “rijk worden” de hoogste score in die boekhouding zien te halen. “Een betaling doen” betekent dat je contact opneemt met de boekhouder, hem laat weten wie je bent en hem vervolgens vraagt of hij een betaling voor je wilt doen en aan wie. Je verzoekt de boekhouder dan meteen om je rekening en gegevens aan te passen en de rekening en gegevens aan te passen van degene die je aan het betalen bent.

Klinkt bekend?

Dit is je bank-rekening.

Vroeger gebruikten banken echte boeken om deze boekhouding van rekeningen bij te houden. Tegenwoordig gebruiken banken digitale databases in enorme datacentra. Je maakt contact en doet transacties via internet, via de apps op je telefoon of door een bank binnen te wandelen. Dit is beslist geen klein deel van het betalingsverkeer. Zo’n 90 procent van de geldvoorraad van de UK bestaat nergens fysiek, maar alleen in digitale databases.

Betaalkaart bedrijven zoals VISA bouwen hun dienstverlening bovenop deze infrastructuur. Ze houden zich bezig met situaties waar iemand met een bankrekening in de winkel van iemand anders met een andere bankrekening terecht is gekomen. Ik krijg niet het bankrekening nummer van de eigenaar van de winkel en betaal hem. Nee. Mijn bankpas stuurt boodschappen via VISA’s netwerk om automatisch onze beide rekeningen aan te passen.

Veel fintech (financial technology) startups zoeken naar nieuwe manieren om deze infrastructuur te tweaken, leuker te maken of meer visueel en flexibel. Zo kan ik bijvoorbeeld met mijn vingerafdruk en zonder pincode bankbetalingen doen. Veel fintech ‘ontwrichting’ is niet meer dan een leuke nieuwe outfit voor dezelfde Keizer.

High speed communicatie netwerken die met binaire code informatie herorganiseren over wie wat heeft is weliswaar nieuw, maar “een boekhouding” bijhouden is zo oud als alle vormen van “toonder” instrumenten. De Rai stenen van het eiland Yap waren enorme grote stenen. Het leek op “toonder”geld, maar was eigenlijk een boekhouding. De stenen hoefden nooit verplaatst te worden van de ene naar de andere eigenaar (zoals contant geld). De boekhouding, welke stenen van wie zijn, werd bijgehouden in de hoofden van de bevolking. Als iemand een steen aan iemand anders wilde ‘betalen’, dan werd dit met de hele gemeenschap gedeeld. Op die manier hield iedereen accuraat bij welke stenen van wie waren. De voornaamste reden waarom we dit niet als een ‘cashloos’ voorbeeld zien is omdat de boekhouding onzichtbaar en informeel is.

Fintech Ontwrichting: Nieuwe kleren voor dezelfde oude Keizer

Een cashloze samenleving wordt gepresenteerd als futuristische vooruitgang en beslist niet als verleden tijd. Een cashloze samenleving is een modieus en hip nieuw idee van futuristen, ondernemers en innovatie-goeroe’s. Er zijn uiteraard trends in smaak en gedrag te ontdekken onder de bevolking, maar er zijn ook trends te ontdekken onder de trendspotters. Ze worden betaald om te fixeren op verandering en dat werkt als aanmoediging voor hype. Kleine veranderingen worden gebracht als “end-of-history” gebeurtenissen die een geweldige impact zullen hebben. Mensen die communiceren over innovatie lopen vaak het risico te verdwalen in een echo-kamer waar iedereen hetzelfde praat en elkaar napraat. Het gepraat is veelal niet meer dan een verzameling hype, buzzwords en PR. En dat allemaal om vaak precies dezelfde twee zinnen te produceren:

1.) In de toekomst zullen we….
2.) In de toekomst zullen we niet meer….

Dus: In de toekomst zullen we alles digitaal betalen. En in de toekomst zullen we niet meer betalen met contant geld.

Dit is het Utopia wat ons wordt voorgeschoteld door de groeiende digitaal betaalverkeer industrie. Men wil de eindeloze luchtspiegeling… een cashloze samenleving tot een zichzelf vervullende profetie laten verworden. Het is dan ook de truc om je eigen belangen te presenteren als zijnde onvermijdelijke veranderingen die al aan het plaatsvinden zijn. De tegenpartij voelt zich dan een sufferd, omdat ze die zichtbare en inmiddels meetbaar betere veranderingen niet eens doorhadden.

Om trends te creëren moet je net doen alsof het iets is wat mensen verlangen, zelfs eisen. Een zin als: “Mensen over de hele wereld switchen naar digitaal betalen” is geen uitdrukking van wat mensen willen. De zin is er om jou te vertellen wat je moet willen, omdat je anders niet meedoet met wat alle andere mensen zo overduidelijk wel al geruime tijd willen. Rich Ricci is een fintech investor. Hij zwaait hier de scepter van de millenials. Die arme kinderen hebben een unieke morele macht om allerlei vormen van sociale verandering af te dwingen. Millenials zijn helemaal ziek van het fysieke karakter van contant geld en krijgen warme gevoelens van fintech gadgets. Dit zijn echter, over het algemeen, geen echte mensen. Ze zijn niet meer dan een wapen in het arsenaal van de marketing managers. Ze worden hier gebruikt om ervoor te zorgen dat oudere mensen zich prehistorisch voelen. We pushen dit niet, we reageren louter op wat nieuwe generaties, jonge mensen willen, zelfs eisen.

Schaamte creëren

En zo krijg je dus VISA’s “Cashfree and Proud” campagne. Als mensen zich echt schaamden voor contant geld, dan had je geen advertenties nodig om dat aan ze uit te leggen. VISA moet die schaamte dus scheppen om je te leren dat wat jij wil in dit geval toevallig ook is wat zij willen. En als je dat niet wilt, probeer dan te onthouden dat een cashloze samenleving onvermijdelijk is. Je wilt niet bij de achterblijvers horen.

Maar dit systeem zal veel achterblijvers kennen. Het is hardwired om alleen mensen met een bank-rekening toegang te verschaffen. En een bankrekening kun je alleen krijgen bij gigantische, winstmakende grote banken. Deze bedrijven hebben geen tijd voor al jouw eigenaardigheden. Ze kunnen geen winst maken op iemand die niet makkelijk in een spreadsheet valt te categoriseren.

Dus veel succes als je slechts sporadisch ingeschreven hebt gestaan bij de burgerlijke stand, of als je een seizoensmigrant bent zonder papieren of een BSN. En sorry als je niet als voldoende stabiel te boek staat of als je veel reist en daarom geen vast adres, telefoon of email-adres hebt. En onze excuses als je geen statushouder bent, of als je een sjacheraar bent zonder vermogen met laag, wisselend inkomen. En gecondoleerd als je niet de juiste stempels hebt van de zogenaamde poortwachters: diploma’s, salarisstroken, inkomensgegevens, relatiestatus. En je krijgt de hartelijke groeten als je interacties met formele instituten niet vlekkeloos zijn verlopen en je hebt bijvoorbeeld een strafblad, of een hele vervelende BKR notering.

Dit is geen klein probleem. De Werelbank schat dat zo’n 2 miljard volwassenen geen bankrekening hebben. En zelfs mensen die wel een bankrekening hebben vertrouwen op de informele flexibiliteit van contant geld voor dagelijkse (kleine) betalingen. Deze mensen dragen de verkeerde markeringen. Ze passen niet niet in de formele institutionele ruimte. Ze leveren voor de banken niet voldoende op om ze te voorzien van een bankrekening. Dit is de schaduw-economie, onzichtbaar voor onze systemen.

De schaduw-economie is niet alleen voor arme mensen. De schaduw-economie is voor iedereen die het juiste staat-corporatie verhaaltje niet geïnternaliseerd heeft en voor iedereen die een leven net even buiten de mainstream wil hebben. Er is in de toekomst, zoals gepresenteerd door onze technologie-goeroe’s, geen ruimte voor flexibele, onvoorspelbare of onzichtbare mensen. Die mensen vertegenwoordigen analoge achterlijkheid. De toekomst is een wereld van eindeloze keuze voor de consument, gebouwd op een onontkoombare digitale uniformiteit van automatische protocollen, een matrix waar je niet kunt bestaan of denken.

In Amsterdam heb ik rondgehangen met Ancilla van de Leest, lijsttrekker van de Piratenpartij Nederland. Ancilla gaat alleen uit op plekken die contant geld accepteren, conform haar politieke idealen en geloof in de privacy van het individu, gevrijwaard van nieuwsgierige ogen.

Ancilla’s voornaamste zorg gaat niet uit naar surveillance door een soort Big Brother overheidsboeman. Het is waar dat je uitgavenpatroon veel zegt over je levensstijl. Het feit dat deze transacties in doorzoekbare databases zitten heeft serieuze implicaties voor onze privacy. We weten dat de FBI en de NSA zogenaamde ‘targeted searches’ doen van betalingsverkeer, maar alles doorzoeken in routine mass-surveillance zou zomaar de nieuwe norm kunnen worden. Stel je eens voor dat je een aantal betalingscriteria kunt opzetten die subversief zouden zijn. De belastingdienst zal ongetwijfeld systemen aan het bouwen zijn die zoeken naar discrepanties tussen je inkomsten en uitgaven.

Het is tevens waar dat op London Fintech beurzen de enthousiaste visioenen van een cashloze samenleving nu komen met een disclaimer: we moeten wel nadenken over de macht die we de bedrijven geven die het systeem controleren. De bank kan niet alleen zien dat je lid bent van een betaald porno-site, ze kunnen je betalingen ook blokkeren. We hebben dit zien gebeuren toen VISA, PayPal en Mastercard donaties aan WikiLeaks blokkeerden en weigerden donaties van mensen te processen. We kunnen een toekomstig sci-fi scenario voor ons zien waar een rigide theocratische dictatuur een edict uitvaardigt dat al het betaalverkeer van mensen met afwijkende seksuele smaak blokkeert. Zo’n edict kan automatisch gehandhaafd worden met een beetje code, wat subroutines die de smart locks van het huis van de delict-pleger triggeren, hem thuis opsluiten onder huisarrest en automatisch een boete incasseren van z’n bankrekening.

De verkondigde Dood van contant geld is dus een episode in een breder drama: de Dood van Privacy en de dood van informeel, ongeregistreerd gedrag.

Zulke geautomatiseerde dystopia’s zouden idealiter vermeden moeten worden, dus een gezonde dosis paranoia over digitaal betaalverkeer is een prima impuls, zelfs als het soms als onwenselijk of onnodig wordt ervaren.

Dat is niet helemaal mijn punt. Wat belangrijker is voor mij en Ancilla is het gevoel dat een externe waker je assisteert, begeleidt, je helpt in je leven en al je gedragingen in de gaten houdt om je te beïnvloeden. Die waker is niet één enkele figuur. Het is een collectieve matrix die nu, op dit moment, incrementeel gestalte wordt gegeven door start-ups over de hele wereld. Het sijpelt dieper onze levens in, via een maas van met elkaar verbonden apparaten, cookies en sensors. Of we dit ervaren als de ogen van een goed bedoelende ouder, of de dreigende blik van een tiran, doet er niet toe. Het punt is dat deze ogen de mogelijkheid hebben jou te monitoren, altijd.

De verkondigde Dood van Cash is dus een episode in een breder drama: de dood van privacy, de dood van ademruimte en de dood van informeel, ongeregistreerd, ongemeten gedrag. Iedere stap die je zet moet voor eeuwig gekoppeld worden aan je digitale persoonlijkheid, toegevoegd aan een dataspoor wat helemaal terug te herleiden valt tot je geboorte. We scheppen een hele generatie mensen die niet eens weten wat het is om niet in de gaten gehouden te worden.

De War on Cash – zo stellen veel economen – zal worden opgelost door hun favoriete halfgod, De Markt. Deze leidende kracht zal zegevieren als maximaliserende producenten en consumenten rationele keuzes maken, gebaseerd op perfecte informatie omtrent hun opties en totale vrijheid om wel of niet van die opties gebruik te maken. Als digitale transactiekosten lager zijn dan de kosten van contant geld? Dan zal contant geld terecht sterven.

De ongerepte wereld van markt-theorie is niet geschikt om de dynamiek van deze situatie afdoende in te schatten. Ons gevoel van wat een legitieme keuze is ontstaat niet in een vacuüm. We worden geboren tussen sociale machtsverhoudingen die ons vertellen wat normaliteit is en ons vullen met schaamte als we niet de juiste keuze maken. Je mag dan een rebel zijn en je tegen allerlei culturele normen en waarden verzetten; die normen en waarden worden bepaald door mensen met de meeste financiële en media-invloed. Op dit moment is de tetterende propaganda over de korte termijn gemakken van digitaal betalen ons murw aan het maken. Onze kritieke impulsen zijn aan het verslappen terwijl ons culturele DNA gehercodeerd wordt. Wie denkt er na over de lange termijn implicaties: Als we onze levens om deze systemen heen bouwen worden we dan compleet afhankelijk?

Anders dan een strijd die met geweld gevochten wordt, is hegemonie de uitdrukking van macht door mensen erin te laten geloven, het te presenteren als onvermijdelijk, onaantastbaar en normaal. De plannen van VISA voor de aankomende vier jaar zijn daar een onderdeel van. En als we dat eenmaal geïnternaliseerd hebben, dan zullen we kiezen om hun macht uit te breiden. We zullen ons eigenaardig gerustgesteld voelen als het Mastercard billboard de steun van de Burgemeester van London krijgt. En we zullen ApplePay downloaden als een versuft kind wat een cadeautje krijgt.
Dus laten we ons voorbereiden op de War on Cash. Onthoud dat dit niet gaat om enige romantiek over het briefje van 10 pond met de Koningin erop. Dit gaat over het behouden en bewaken van alternatieven op de verstikkende hygiëne van de winst-maximaliserende, kosten-minimaliserende, klanten-monitorende, controle-zoekende, gedragsvoorspellende, commerciële bureaucraten. En vrees niet: De Duitsers staan aan onze kant… en de criminelen, de daklozen, marktkraam-venters en een leger van mensen die nooit een 5-sterren score zullen krijgen in welk reputatie-systeem dan ook. We zullen moeten samenwerken met aanbieders van non-bank, alternatieve, digitale valuta-systemen; en ja, we behouden de optie om onze pinpas te gebruiken.

Want dat is precies waar we voor vechten.

De optie.

Vertaling van http://thelongandshort.org/society/war-on-cash